Dlaczego regulacja emocji jest jedną z najważniejszych umiejętności w życiu dziecka

Zdolność regulacji emocji jest fundamentem zdrowia psychicznego, relacji interpersonalnych oraz funkcjonowania dziecka w szkole i w dorosłym życiu. Regulacja emocji oznacza zdolność do:

• uspokajania się po stresie
• radzenia sobie z frustracją
• tolerowania trudnych emocji
• kontrolowania impulsów

Wbrew powszechnemu przekonaniu dzieci nie rodzą się z tą umiejętnością. Regulacja emocji jest zdolnością, która rozwija się stopniowo, a jej fundament powstaje w relacji z opiekunem.

Rozwój emocjonalny dziecka jest procesem neurobiologicznym, który zachodzi w kontekście bezpieczeństwa, bliskości i doświadczeń relacyjnych.

Neuropsychologia rozwoju emocjonalnego – jak rozwija się mózg dziecka

Mózg dziecka rozwija się intensywnie od momentu narodzin, a jego struktury odpowiedzialne za emocje dojrzewają stopniowo przez wiele lat.

Szczególnie istotne są dwa obszary:

Układ limbiczny – centrum emocji

Układ limbiczny odpowiada za:

• odczuwanie emocji
• reakcje na stres
• poczucie zagrożenia
• pamięć emocjonalną

U dzieci układ limbiczny jest bardzo aktywny, co oznacza, że dzieci odczuwają emocje intensywnie, ale nie mają jeszcze zdolności do ich regulacji.

Kora przedczołowa – centrum regulacji emocji

Kora przedczołowa odpowiada za:

• samokontrolę
• wyciszanie reakcji emocjonalnych
• podejmowanie decyzji
• regulację impulsów

Jest to jeden z ostatnich obszarów mózgu, który dojrzewa. Intensywnie rozwija się w dzieciństwie i nadal dojrzewa w okresie dorastania.

Oznacza to, że dziecko nie ma jeszcze pełnej zdolności do samodzielnego regulowania swoich emocji.

Dlaczego relacja z rodzicem jest kluczowa dla rozwoju emocjonalnego

Układ nerwowy dziecka rozwija się w relacji z opiekunem. Dziecko uczy się regulacji emocji poprzez doświadczenie, że ktoś pomaga mu wrócić do równowagi, gdy przeżywa trudne emocje.

Ten proces nazywany jest współregulacją.

Współregulacja polega na tym, że dorosły pomaga dziecku regulować emocje poprzez:

• spokojną obecność
• ton głosu
• kontakt emocjonalny
• reakcję na potrzeby dziecka

Powtarzające się doświadczenia regulacji tworzą w mózgu dziecka połączenia neuronowe odpowiedzialne za przyszłą zdolność samoregulacji.

Dlaczego małe dzieci nie potrafią „uspokoić się same”

Często można spotkać się z oczekiwaniem, że dziecko powinno nauczyć się uspokajać samodzielnie. Z neurobiologicznego punktu widzenia jest to niemożliwe we wczesnych etapach rozwoju.

Dzieje się tak, ponieważ:

• struktury regulujące emocje są niedojrzałe
• układ nerwowy dziecka potrzebuje wsparcia z zewnątrz
• zdolność samoregulacji rozwija się stopniowo

Dziecko najpierw doświadcza regulacji ze strony opiekuna, a dopiero później internalizuje tę zdolność.

Jak relacja wpływa na przyszłe zdrowie psychiczne dziecka

Wczesne doświadczenia relacyjne wpływają na rozwój:

• odporności psychicznej
• zdolności radzenia sobie ze stresem
• poczucia bezpieczeństwa
• zdolności budowania relacji

Dzieci, które doświadczają bezpiecznej i regulującej relacji z opiekunem, rozwijają bardziej stabilny układ nerwowy oraz większą zdolność radzenia sobie z emocjami.

Podsumowanie – fundament rozwoju emocjonalnego dziecka

Regulacja emocji nie jest umiejętnością wrodzoną. Jest zdolnością, która rozwija się w relacji z opiekunem poprzez powtarzające się doświadczenia bezpieczeństwa i regulacji.

Relacja z rodzicem dosłownie kształtuje struktury mózgu odpowiedzialne za regulację emocji.

W drugiej części artykułu omówimy szczegółowo, jak rozwija się regulacja emocji na poszczególnych etapach życia dziecka oraz jak rodzic może wspierać ten proces.